Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι πάθηση, που ταλαιπωρεί μεγάλο αριθμό ατόμων. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται αρκετά συχνά σε άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών, είναι όμως δυνατό να εμφανιστεί και σε νεαρά άτομα ή ακόμα και σε παιδιά. Στις εγκύους, το 50% εμφανίζει τουλάχιστον ένα επεισόδιο γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και το 25% περισσότερα.

Πως προκαλείται
Η τροφή προωθείται από το στόμα στο στομάχι μέσω του οισοφάγου. Στο σημείο που ο οισοφάγος εισέρχεται στο στομάχι, υπάρχει  ένας σφιγκτήρας, που φυσιολογικά επιτρέπει τη μετακίνηση της τροφής από τον οισοφάγο στο στομάχι αλλά όχι το αντίστροφο. Όταν ο σφιγκτήρας αυτός αδυνατεί να αποτρέψει την επιστροφή γαστρικού περιεχομένου στον οισοφάγο, έχουμε τη λεγόμενη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, φαινόμενο που μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή του οισοφαγικού βλεννογόνου (οισοφαγίτιδα).



Συμπτώματα
Σε όλους μας παρατηρούνται συχνά σύντομα επεισόδια γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, κυρίως μετά από μεγάλα και λιπαρά γεύματα. Τα επεισόδια αυτά ακολουθούνται από όξινες ερυγές. Αυτό που τα διαφοροποιεί από την πάθηση της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης είναι μια σειρά από επιπλέον συμπτώματα, όπως κάψιμο στο στομάχι, πόνος ή ένα αίσθημα «κόμπου» στο λαιμό. 

Όταν μιλάμε για παθολογική παλινδρόμηση θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι αυτή προκαλείται είτε με μεγάλη ευκολία (π.χ. όταν σκύβουμε ή ξαπλώνουμε) είτε με μεγάλη συχνότητα. 

Ο νυχτερινός βήχας, η δύσοσμη αναπνοή και η βραχνάδα το πρωί αποτελούν επίσης συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.

Η περίοδος της εγκυμοσύνης είναι η μοναδική που μπορεί να δικαιολογήσει τα παραπάνω συμπτώματα χωρίς να μιλάμε για παθολογική κατάσταση.

Καταστάσεις που ευθύνονται για τη χαλάρωση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και κατ’ επέκταση για το φαινόμενο της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης είναι μεταξύ άλλων:
•    παχυσαρκία
•    κακή διατροφή
•    κατανάλωση μεγάλης ποσότητας φαγητού
•    κήλη του διαφράγματος
•    βλάβες του κεντρικού νευρικού συστήματος

Διάγνωση
Η διάγνωσή της πάθησης πρέπει να γίνει με εξετάσεις από γαστρεντερολόγο. Τέτοιες εξετάσεις είναι:
•    γαστροσκόπηση
•    οισοφαγοσκόπηση
•    ακτινογραφία του οισοφάγου
•    παρακολούθηση του οισοφαγικού pH
•    σπινθηρογράφημα

Θεραπεία
Η αλλαγή στον τρόπο ζωής και τις διατροφικές συνήθειες του ασθενούς παίζει καταλυτικό ρόλο στη θεραπεία της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.

Σε σχέση με την καθημερινότητα συνιστώνται τα ακόλουθα:
•    διακοπή του καπνίσματος
•    ελάττωση του σωματικού βάρους, κυρίως σε παχύσαρκα άτομα
•    αποφυγή των στενών ρούχων (σφικτές ζώνες και παντελόνια, κορσέδες κ.α.) που αυξάνουν την ενδοκοιλιακή πίεση
•    να αποφεύγει ο ασθενής να σηκώνει βάρη να κάνει κοιλιακούς και να σκύβει
•    καλό είναι να μεσολαβούν 2-3 ώρες μεταξύ του φαγητού και της κατάκλισης
•    αποφυγή άγχους.
•    κατά την κατάκλιση, βοηθάει αν το πάνω μέρος του κρεβατιού είναι υπερυψωμένο κατά 15-20 εκ.
•    αποφυγή φαρμάκων που επιτείνουν το φαινόμενο, όπως ασπιρίνη, αντιφλεγμονώδη

Σε ό,τι αφορά τις διατροφικές αλλαγές θα πρέπει να αποφεύγονται φαγητά που ευνοούν την παλινδρόμηση, όπως:
•    γεύματα σε μεγάλες ποσότητες
•    λιπαρές τροφές. Σε αυτές υπάγονται φαγητά με βούτυρο, σάλτσες με κρέμα γάλακτος, ζαμπόν, πικάντικες σάλτσες, μαγιονέζα, κέτσαπ, μουστάρδα, λιπαρά τυριά, λάδι (σε μεγάλη ποσότητα), μαργαρίνη, μπέικον, γλυκά πλούσια σε λιπαρά,  γλυκά με σιρόπι (του κουταλιού, του ταψιού κ.α.), το μέλι και οι μαρμελάδες
•    τα τηγανητά (τηγανητά τυριά, μπουρεκάκια, πανέ, λουκουμάδες κ.λπ.)
•    οι πίτες και τα παράγωγά τους (κρέπες, μάφινς κ.λπ.)
•    το αυγολέμονο
•    οι σούπες και γενικά τα πολλά υγρά πριν την κατάκλιση.
•    τα αλκοολούχα ή αεριούχα ποτά, ο καφές, οι όξινοι χυμοί φρούτων (σε αυτούς περιλαμβάνεται ο χυμός ντομάτας, λεμονιού, πορτοκαλιού), η μέντα
•    οι σοκολάτες (καθώς περιέχουν βούτυρο πλούσιο σε λιπαρά και πολλές φορές ξηρούς καρπούς)
•    τα πολλά μπαχαρικά
•    τα άγουρα ή ξερά φρούτα
•    τα αγγούρια και τα καρπούζια το καλοκαίρι (περιέχουν μεγάλες ποσότητες νερού και προκαλούν ερυγές).
•    το λάχανο, τα ραπανάκια, τα κάστανα, τα κρεμμύδια, οι πιπεριές, οι μελιτζάνες

Μια προσεγμένη επιλογή των τροφών και η υιοθέτηση σωστών κανόνων διατροφής μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην ανακούφιση του ασθενούς. Τροφές που μπορούν να καταναλωθούν άφοβα μεταξύ των άλλων είναι και οι ακόλουθες:
•    ζυμαρικά χωρίς να συνοδεύονται από πλούσιες σάλτσες
•    πατάτες βραστές ή φούρνου
•    λαχανικά ψητά (εκτός από τα προαναφερθέντα), με ελαφριά βινεγκρέτ
•    κρέας άπαχο
•    πουλερικά
•    ψάρια (όχι τηγανητά)
•    ρύζι
•    σαλάτες φρέσκιες με λάδι και λίγο ξύδι (ή και καθόλου – εξαρτάται από το άτομο)
•    θαλασσινά
•    όσπρια
•    αφεψήματα βοτάνων (εκτός τσαγιού και μέντας)

Σε πιο σοβαρές καταστάσεις όπου η φαρμακευτική αγωγή είναι απαραίτητη, εκτός από τη διατροφή θα πρέπει να λαμβάνονται και κάποια φάρμακα που θα υποδείξει ο γαστρεντερολόγος. Πολύ συχνά χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης:
•    αντιόξινα, που αντιμετωπίζουν το αίσθημα καύσου («καούρες») και τις ερυγές.
•    αναλγητικά
•    αντιεκκριτικά, που βοηθούν στην έκκριση φυσιολογικών ποσοτήτων γαστρικών υγρών
•    γαστροκινητικά,  που βελτιώνουν την κινητικότητα του στομάχου, άρα και την κένωσή του.

Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις τα ευεργετικά αποτελέσματα της αγωγής καθυστερούν να εμφανιστούν, η σωστή θεραπεία της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης συνήθως ανακουφίζει τον ασθενή από τα συμπτώματα της πάθησης. Βέβαια, δεν είναι σπάνιο τα συμπτώματα να επανέλθουν μετά από κάποιο διάστημα.


Πηγές:
Σωτήριος Α. Ράπτης: Εσωτερική Παθολογία, Εκδ. Παρισιάνου
Cecil: Παθολογία 3η εκδ., Εκδόσεις Λίτσας
Χαρ. Ρούσσος: Πλήρης κλινική συμβουλή σε 5’, Εκδ. Πασχαλίδης
J. Stein: Παθολογία, Εκδόσεις Πασχαλίδης
Σχήμα: medicinet.com